Tumult toruński

Kontekst wydarzenia

Tumult toruński to jeden z najgłośniejszych konfliktów religijnych w osiemnastowiecznej Europie, który dramatycznie zaciążył na międzynarodowym wizerunku Rzeczypospolitej. Zamieszki wybuchły po tym, jak podczas katolickiej procesji protestanccy uczniowie Gimnazjum Akademickiego odmówili zdjęcia czapek, co doprowadziło do bójki ze studentami jezuickiego kolegium i aresztowania jednego z katolików. W odwecie jezuici porwali protestanckiego ucznia, co rozwścieczyło luterańskie pospólstwo, które wdarło się do klasztoru, demolując budynki i profanując katolickie świętości. Sprawę bezwzględnie wykorzystał król August II Mocny – dążąc do przypodobania się katolickiej szlachcie, powołał sąd asesorski, który wydał drakoński wyrok. 7 grudnia 1724 roku na toruńskim rynku ścięto protestanckiego burmistrza Jana Gotfryda Roesnera oraz dziewięciu mieszczan, co na zachodzie Europy (m.in. przez Woltera) zostało okrzyknięte aktem skrajnego fanatyzmu i posłużyło później sąsiadom jako propagandowe usprawiedliwienie dla rozbiorów Polski.