Utworzenie archiwum Ringelbluma „Oneg Szabat”

Kontekst wydarzenia

Z inicjatywy wybitnego historyka dr. Emanuela Ringelbluma odbyło się inauguracyjne zebranie tajnej organizacji, która przyjęła kryptonim „Oneg Szabat” (hebr. Radość Soboty – ze względu na to, że jej członkowie spotykali się głównie w soboty). Celem tej unikalnej grupy, zrzeszającej kilkudziesięciu żydowskich intelektualistów, pisarzy, nauczycieli i działaczy społecznych, było naukowe, skrupulatne dokumentowanie życia oraz tragedii Żydów pod okupacją niemiecką. Zbierano dosłownie wszystko: oficjalne obwieszczenia, prasę konspiracyjną, pamiętniki, listy, relacje uchodźców z mniejszych miast, a nawet bilety tramwajowe, menu restauracyjne i opakowania po cukierkach. Od 1942 roku uwaga grupy skupiła się na rejestrowaniu kolejnych etapów masowej Zagłady. Przed ostateczną likwidacją getta archiwum podzielono i zakopano w metalowych skrzyniach oraz bańkach po mleku (m.in. pod budynkiem szkoły przy ul. Nowolipki 68). Większość twórców grupy nie przeżyła wojny, lecz odnalezione po latach materiały stanowią dziś jedno z najważniejszych świadectw Holokaustu i zostały wpisane na listę UNESCO „Pamięć Świata”.